Het Zutphens Zonnestelsel

Het Zutphens Zonnestelsel

Fietsen langs zonnewijzers van Zutphen, Eefde en Warnsveld

ZonnewijzersPosted by HansSchipper Thu, July 12, 2018 21:42:48

Al enige tijd houd ik de website van De Zonnewijzerkring met meer dan gemiddelde belangstelling in de gaten. Als op een gegeven moment mijn kinderen vragen wat ik voor mijn verjaardag wil krijgen, opper ik een jaar lidmaatschap van dit genootschap. Als nieuw lid ontvang ik een boekje met daarin de locaties van duizenden Nederlandse zonnewijzers. Zutphen opgezocht hebbende, vind ik dat er in de hal van het vroegere gebouw van het Stedelijk Museum aan de Rozengracht een kubusvormige zou hebben gestaan. Ruim een jaar eerder is het museum naar de nieuwe plek aan het ’s Gravenhof verhuisd en ik vraag mij af of de verhuizers de cultuurhistorische waarde van de middeleeuwse tijdswaarneming op waarde geschat hebben en de kubus een waardige nieuwe plaats hebben gegund.

Bij geruchte verneem ik dat de zonnewijzer een nieuwe plaats in de kloostertuin gekregen heeft, maar eigen onderzoek leert mij dat dit niet het geval is. Stadsarcheoloog Michel Groothedde brengt uitkomst. Hij bericht: De grote stadszonnewijzer hing vanaf de 15eeeuw tot ca. 1860 in de top van de gevel van Houtmarkt 51 (het huis De Witte Wanne). Dat was praktisch vanwege het gelijkzetten van de klok in het torentje van Vreden en later de Wijnhuistoren. De erfdienstbaarheid van de stadszonnewijzer aan de particuliere gevel verviel toen de nationale tijd werd ingesteld vanwege het spoorboekje. De topgevel is toen ook gesloopt en he huidige beeld ontstond.

Het huidige beeld (foto Hans Schipper 12 juli 2018)

Dit levert dus een leuke puzzel op. Het zal toch niet zo zijn dat de stadszonnewijzer zo maar verdwenen is.

Met mijn brugklasleerlingen wil ik een projectweek over Licht en Kleur doen en een gezamenlijke fietstocht langs de zonnewijzers van Zutphen en omgeving lijkt me daar uitstekend in passen. Met het gele boekje van De Zonnewijzerkring in de fietstas toer ik op een mooie zomeravond naar Eefde waar ik meerdere exemplaren zou moeten aantreffen.

Dat komt wondermooi uit, maar ik ontdek zonnewijzers die niet in het boekje staan en de zonnewijzers die er in worden gesuggereerd zijn verdwenen. Dat maakt het allemaal extra interessant.

De zonnewijzers aan de Doctor van de Hoevenlaan en de Zutphenseweg tussen de spoorlijn en het dorpscentrum zijn ontdekkingen van mijn leerlingen tijdens de uiteindelijke fietstocht. Op deze zonnige zomeravond fits ik er zo maar aan voorbij. Ik weet niet hoe de huidige privacy wetgeving omgaat met het publiceren van huisnummers van panden met een zonnewijzer in de voortuin, maar voorzichtigheidshalve zal ik deze niet vermelden.

Ik neem de afslag vanaf de Zutphenseweg naar de Blaakhof en doorkruis een wijk met bungalows uit de jaren zestig. Aan de Singelweg vind ik er een en aan De Blaak ook een die beide niet in het boekje staan. Alle zonnewijzers die ik tot nu toe ben tegen gekomen zijn van het equatoriale type. Bij CBS De Bargerweide zou er een moeten staan inde vorm van een open bijbel. Helaas kan ik deze niet terug vinden. Even een flash forward: thuisgekomen besluit ik te mailen naar het info@ emailadres van de basisschool. De zondag er op komt het antwoord. Er heeft tot voor acht jaar inderdaad een zonnewijzer gestaan. Deze is toen, samen met de heuvel waar hij op stand, verwijderd en vervangen door een krokodil. (🐊). De conciërge heeft de zonnewijzer mee genomen en geplaatst in de tuin van een bedrijf in Zutphen. De conciërge is ondertussen overleden. Ook hier heb ik een los eindje in de vingers, een televisieprogramma à la “Spoorloos” waardig.

Terug naar de fietstocht. Op weg naar de sluis over Het Twente Kanaal passeer ik in het Eefdes gedeelte van de Kapper Allee een leuke zonnewijzer die een afgeleide is van een equatoriale zonnewijzer.

Enkele honderden meters na de sluis ga ik rechts De Dam op, op weg naar Huize De Dam. De voortuin is privéterrein, dus ik kom niet dicht bij deze mooie zonnewijzer van bescheiden omvang. Op de foto is het net te zien, links van de vlaggenmast.


Vanaf De Dam gaat het richting Kapper Allee (Warnsveldse tak), want bij Huize De Voorst hebben ze er een staan van een afmeting die past bij het prachtige voormalige jachtslot van de Oranjes.

Rest mij nu nog een bezoek aan Huize Het Velde, waar de Politieacademie zetelt. Ik word enigszins achterdochtig gade geslagen door borrelende congresgangers, maar dat is niets vergeleken met de ontvangst die mij ten deel valt als ik een week later met mijn lawaaierige groepje leerlingen het terrein op race. Wij parkeren onze fietsen netjes op het parkeerterrein. Als we daar nog maar net mee klaar zijn komt een lid van de security mij vragen wat dat te beteken heeft. Ik leg de reden van mijn komst uit en ik besluit: “Dit is toch openbaar terrein?” “Jawel, dat was wel zo, maar zomaar binnenvallen met zijn dertigen …” Hij maakt zijn zin betekenisvol niet af. Ik knik begrijpend en we hoeven niet weg. Ik bezweer mijn leerlingen absolute stilte in acht te nemen, opdat wij de rust op het terras niet verstoren. Ze houden zich er keurig aan, onder de indruk als ze zijn van de brede schouders van de security-man.


Boven in de gevel bevindt zich een platte verticale stenen zonnewijzer, waar helaas de gnomon van af gebroken is. De steen is iets gedraaid in de gevel geplaatst. Om op het zuiden te richten? In het gazon vinden mijn leerlingen er nog een. Wat leuk: die stond niet in het boekje.

Wij gaan terug naar school om te beginnen met het practicum: Bouw je eigen equatoriale zonnewijzer.